1. Franciacorta DOCG

2. Geschiedenis

Al ruim 1000 jaar wordt in het Franciacorta gebied wijn gemaakt. Het gebied heeft haar naam te danken aan Benedictijner monniken, die rond de 10e eeuw het gebied ontgonnen en in ruil voor hun arbeid "belastingvrij" mochten handelen: dit werd "franchae curtes" of "corte franca" genoemd. De wijngeschiedenis van het gebied gaat heel ver terug, zelfs tot de 8e eeuw. Haar huidige faam is echter ontstaan in de laatste 50-60 jaar door een wijn die in extreem korte tijd naar de absolute top is gestegen: Franciacorta DOCG!

Aan het eind van de 50-er jaren van de vorige eeuw, experimenteerde een jonge wijnmaker genaamd Franco Ziliani in de beroemde kelders van het wijnhuis van Guido Berlucchi. Franco, volgens velen de 'vader' van Franciacorta, slaagde er in om mousserende wijn te maken volgens de methode champenoise, terwijl hij zelf nooit in het Franse Champagne gebied was geweest. In korte tijd werd de "Spumante Pinot della Franciacorta" zo beroemd dat andere bedrijven ook begonnen met de productie van deze mousserende wijn.

In 1967 verwierf Franciacorta al haar DOC (Denominazione di Origine Controllata) status. In 1980 werd de Consorzio per la Tutela dei Vini Franciacorta opgericht en in 1985 verwierf het gebied haar DOCG status. Franciacorta is de eerste Italiaanse metodo classico spumante met deze hoge kwalificatie. De regels voor de productie van Franciacorta wijnen behoren tot de strengste ter wereld op het gebied van mousserende wijnen. De term "Franciacorta" wordt zonder toevoegingen zoals "spumante" of "metodo classico"/"metodo tradizionale" op het etiket vermeld. De merknaam "Franciacorta" alleen staat namelijk garant voor het gebied, de productiemethode en het product. Er zijn slechts 10 wijnnamen in heel Europa die van dat voorrecht genieten, hiervan worden slechts 3 producten gemaakt door middel van gisting in de fles nl Cava, Champagne en Franciacorta. Noem een Franciacorta dus nooit "spumante"!

Wat Franciacorta uniek maakt is in eerste instantie het gebied met zijn beperkte omvang en bijzondere ligging. Het Iseo-meer en de omringende morenen, heuvels en bergen zorgen voor een bijzonder microklimaat met hete dagen en koele nachten. Het terroir is van glaciale oorsprong, steenrijk en rijk aan mineralen. Dit geeft de Franciacorta veel body en minder zuren. Veel Franciacorta's smaken beendroog en zijn bij uitstek geschikt om te drinken bij het eten. Een echte gastronomische bubbel dus!

Omdat het gebied niet zo groot is en aan alle kanten wordt ingesloten zodat een soort van natuurlijk amfitheater is ontstaan, is er weinig ruimte voor groei. De meeste Franciacorta producerende bedrijven zijn ook niet groot. Slechts weinigen hebben een jaarlijkse productie van meer dan 400.000 flessen. Massaproductie vindt hier dan ook niet plaats en elke producent kan zijn eigen stempel drukken op zijn product. In het hele gebied worden jaarlijks slechts 10 miljoen flessen Francacorta door ongeveer 100 producenten geproduceerd. Het Franciacorta DOCG gebied is 2115 hectare groot. Dit staat in schil contrast tot het Champagne gebied waar jaarlijks 325 tot 350 miljoen flessen Champagne worden geproduceerd of de Cava gebieden, die gezamenlijk zo'n 200 miljoen flessen produceren.

3. Productieproces

De Franciacorta wordt gemaakt van Chardonnay, Pinot Bianco en Pinot Nero druiven en volgens de metodo Franciacorta (een variant op de metodo classico). Pinot Bianco begint de laatste jaren terrein te verliezen, steeds meer producenten gebruiken enkel de druivensoorten Chardonnay en Pinot Nero.

Net zoals bij de metodo classico, begint het proces met de creatie van een basis wijn, de cuvée. De basiswijn moet een minimum alcohol percentage van 9,5% hebben. Met veel zorg wordt de blend bepaald. In de eerste lente na de oogst wordt de basiswijn aangevuld met de liqueur de tirage (een mix van suiker en gist) en gebotteld, waarbij de fles wordt afgesloten met een kroonkurk. De 2e gisting op de fles kan nu beginnen. Elke gram suiker die wordt toegevoegd per liter basis wijn zorgt voor een druk van 1 atmosfeer. Om 6 bar te bereiken heb je dus 24 gram suiker nodig. Tijdens de fermentatie voedt de gist zich met de suiker en wordt alcohol en koolzuur geproduceerd. Tegen het eind van de fermentatie dwarrelen de dode gistcellen omlaag en omdat de fles zich in horizontale positie bevindt kan veel wijn contact maken met deze gistcellen. De rijping van de wijn op dit sediment wordt de sur lie fase genoemd. Hoe langer deze fase duurt, hoe complexer de wijn wordt, dit proces wordt autolysis genoemd. Aan het eind van de sur lie fase moet het sediment worden verwijderd, het remuage proces. Het sediment moest eerst naar de flesopening worden gebracht. In vroegere tijden ging dit met de hand in zogenaamde pupitres, eiken houten rekken met gaten.

De flessen werden met de hals omlaag in de gaten gestoken en een langdurig proces van schudden en draaien vond plaats waardoor het sediment langzaam omlaag kon zakken naar de flessenhals. Voor de 7,5 dl flessen wordt tegenwoordig vaak een gyropalette gebruikt. Hierbij worden de flessen in een grote kooi gestapeld en machinaal geschud en gedraaid. De laatste fase van het proces is het dégorgement, het verwijderen van de oude gistcellen. Door de fles omgekeerd in een bad van bevroren pekel of stikstof te zetten, bevriest het sediment. Wanneer de kroonkurk wordt verwijderd schiet de prop bevroren gistcellen uit de fles. De flessen worden nu bijgevuld met een speciaal recept, genoemd liqueur d'expidition of dosage. Hiermee wordt de smaakstijl bepaald. Afhankelijk van de smaakstijl wordt meer of minder suiker toegevoegd aan dit mengsel. Bij de "pas dosé" wijnen wordt geen suiker toegevoegd. De flessen worden afgesloten met een paddenstoelvormige kurk, de flessen worden geschud om de dosage goed te vermengen en stabiliseren daarna nog enkele maanden in de kelder voordat ze op de markt worden gebracht.

4. Smaaktypes

Franciacorte kent de volgende wijnstijlen: "senza annata" (niet-vintage) en millesimato (vintage) in wit of rosé en de Satèn. De volgende smaaktypen zijn toegestaan:

• Non dosato, Pas Dosé, Dosage Zèro, Pas Opéré of Nature:
  De Pas Dosé is de droogste wijn van de Franciacorta's met minder dan 3 gram suiker per liter. De mousse is meer gedefinieerd en scherper dan die van de andere types. Deze wijn is zeer geschikt als aperitief maar kan ook gedurende de hele maaltijd worden gedronken.
• Extra Brut:
  De Extra Brut heeft minder dan 6 gram suiker per liter. Deze zeer droge wijn doet het goed als aperitief maar ook bij delicate gerechten zoals vis en schaaldieren.
• Brut:
  De Brut heeft minder dan 15 gram suiker per liter. Hij is droog maar zacht en zeer veelzijdig. Gebruik hem bij niet al te sterke gerechten maar ook als aperitief.
• Extra Dry:
  De Extra Dry heeft 12 tot 20 gram suiker per liter en een zachte structuur. Heerlijk bij quiches en gebakken groentes. Ook heerlijk als aperitief voor diegene die niet weg zijn van de zeer droge variant. De Extra Dry brengt de smaak van de gerechten naar voren maar tempert al te sterke smaken.
• Sec of Dry:
  De Sec/Dry met 17 tot 35 gram suiker per liter combineert prachtig bij zachte, sterke kazen en schimmelkazen. Heerlijk bij lever paté maar ook bij niet te zoete desserts.
• DemiSec:
  De Demi-Sec heeft 33 tot 50 gram suiker per liter en is excellent gezelschap bij zoete gerechten of cakes, maar ook bij scherpe kazen. 

5. Wijnstijlen en wijn-spijs combinaties

5.1. Franciacorta

De gewone Franciacorta wordt gemaakt van een blend van Chardonnay en/of Pinot Nero druiven. Pinot Blanc mag ook worden gebruikt, tot een maximum van 50% van de blend. Het volledige productieproces neemt minstens 25 maanden in beslag vanaf de oogst. De rijping op de fles (sur lie) moet minstens 18 maanden duren. De druk in de fles ligt tussen de 5 en 6 atmosfeer. Franciacorta wijnen zijn bij uitstek geschikt als eetwijn. De brede range aan smaaktypen zorgen er voor dat de wijn gematcht kan worden met bijzonder veel gerechten.

5.2. Satèn

De Satèn werd in 1995 geregistreerd door het Consortium als bijzonder Franciacorta type. Het 'merk' Satèn mocht in eerste instantie alleen worden geproduceerd door leden van het Consortium. Sinds 7-7-2008 mogen alle Franciacorta producenten dit wijntype maken. De Satèn is een soort van Italiaanse crémant, een mousserende wijn volgens de metodo classico met een lagere druk. De Satèn is tevens een Blanc-de-blanc en heeft een druk van niet meer dan 4,5 bar) Dit wordt bereikt door minder suiker toe te voegen aan de liqueur de tirage. De Satèn wordt gemaakt van een blend van Chardonnay en Pinot Bianco druiven. De rijping op de fles duurt langer dan die van de gewone Franciacorta. De lagere druk zorgt voor een zeer zacht mondgevoel. De Satèn is er alleen in Brut variant. De Satèn met zijn zeer zachte fluwelen structuur is uitzonderlijk subtiel en elegant. Hij wordt alleen in Brut variant gemaakt en is ideaal om door het hele maal te drinken maar ook fantastisch bij ovengerechten, delicate risotto's en visgerechten met zalm, forel en vette vissoorten. Ook heerlijk bij droge hamsoorten zoals Parmaham en gerijpte kazen.

5.3. Rosé

De Franciacorta Rosé wordt gemaakt van een blend van Chardonnay, Pinot Bianco en Pinot Nero (minstens 25%) druiven. De witte en rode druiven worden apart verwerkt. Er mag gebruik worden gemaakt van 100% Pinot Nero. De Rosé krijgt zijn kleur dan door maceratie (schilweking). Ook kan er een blend worden gemaakt van Pinot Nero met Chardonnay en/of Pinot Bianco basis wijn. Alle smaaktypen zijn toegestaan bij de Rosé. De Rosé kan worden gecombineerd met salami, worsten, paddenstoelen, asperges, ovengebakken aubergines met tomaten en Parmezaanse kaas, krachtige vissoep, lamsvlees, kalf, kikkerbilletjes en slakken. De Demi-Sec Franciacorta Rosé is geweldig bij taarten, cakes en petit fours.

5.4. Millesimato

De meeste Franciacorta producenten brengen een Millesimato alleen uit in de beste wijnjaren. Voor de Millesimato moet minstens 85% van de basiswijn afkomstig zijn van een enkele vintage. Het productie- en rijpingsproces duurt minstens 37 maanden, waarvan minstens 30 wordt gespendeerd aan rijping sur lie op de fles. Die lange rijpingsperiode zorgt voor subtiele zeer elegante aroma's. Op het etiket wordt het jaar, of millesimo, van de oogst aangeduid.

5.5. Riserva

Een Franciacorta Riserva is een Millesimato die langer wordt gerijpt. Dit kan overigens ook een Satèn of een Rosé Franciacorta zijn. Rijping op de fles duurt minstens 60 maanden en het hele proces vanaf pluk tot op de markt brengen duurt 67 maanden (5,5 jaar).